Kinh doanh ở Châu Phi cần để ý đến 4 điểm gì?

Nếu bạn là người thường xuyên di chuyển giữa các nước châu Phi, chắc chắn bạn sẽ mất rất nhiều thời gian trên máy bay. Chuyến bay thẳng từ Cairo (Ai Cập) đến Johannesburg (Nam Phi) kéo dài 8 tiếng đồng hồ, lâu hơn hành trình từ New York (Mỹ) đến Paris (Pháp). Cất cánh từ thủ đô Nairobi (Kenya – một quốc gia ở Đông Phi), phải 6 tiếng sau, máy bay mới có thể đáp xuống  thành phố Accra (Ghana ở Tây Phi). Số giờ này cũng tương đương với thời gian bay từ bờ Đông sang bờ Tây nước Mỹ. Nếu đi theo đường bộ, một người đàn ông sẽ mất đến 6 tháng liền để lái xe máy từ Cape Town (Nam Phi), điểm đầu phía bắc Châu Phi tới Ai Cập, điểm cực nam của châu lục này.

Những thống kê trên có khiến bạn ngạc nhiên không?

Kinh doanh ở Châu Phi cần để ý đến 4 điểm gì???

Nếu câu trả lời là có thì bạn cũng chẳng phải là người duy nhất cảm thấy như vậy. Nhiều người chưa từng nghĩ rằng, Châu Phi lại rộng lớn đến thế. Một phần lý do là vì mọi người đã quen sử dụng bản đồ được vẽ dựa trên phép chiếu Mercator. Trên thực tế, diện tích Châu Phi lớn hơn diện tích của cả nước Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và phần lớn Châu Âu cộng lại. Diện tích đất liền của lục địa này là 11 triệu dặm vuông, lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Châu Á.

Châu Phi gồm nhiều quốc gia đông dân, chẳng hạn như Nigeria có gần 190 triệu người, Ethiopia có 93 triệu dân, và dân số Ai Cập cũng đạt mức 92 triệu. Tuy vậy, hầu hết các nước Châu Phi còn lại đều chỉ có dưới 20 triệu người, ít hơn dân số ở bang Florida (nước Mỹ). Điều này cũng đúng với Tổng thu nhập quốc dân (GDP): mặc dù tốc độ phát triển kinh tế ở nhiều nước châu Phi rất đáng nể nhưng 9 quốc gia ở khu vực này đã chiếm tới ¾ GDP lục địa. Do vậy, để đáp ứng nhu cầu của một thị trường đa dạng như vậy, các công ty cần phải xác định cho mình danh sách các nước hoặc thành phố là địa bàn chính mà họ sẽ hoạt động.

Nói cách khác, bạn cần phác thảo chiến lược Châu Phi của mình. Nếu tấm bản đồ của bạn được coi là bản hướng dẫn cho quá trình phát triển công việc kinh doanh thì nó phải rất thực tế và chính xác ở tỷ lệ 100% chứ không phải 1:10000. Bạn sẽ phải gạt bỏ suy nghĩ chỉ cần biết một cách chung chung toàn khu vực mà cần phải nắm rõ sự khác biệt về tốc độ phát triển kinh tế, mức độ thịnh vượng và những rủi ro ở từng quốc gia.

Mỗi bản đồ chiến lược ở Châu Phi sẽ là thứ “độc nhất vô nhị”, đủ sức lôi cuốn các khách hàng tiềm năng, chỉ ra cơ hội trong lĩnh vực kinh doanh và cho thấy công ty đó có đủ sức mạnh cũng như hiểu biết về quốc gia hay khu vực mà họ định đặt chân tới. Tấm bản đồ đó có thể chỉ tập trung vào một số nước và bạn định vị mình ở vị trí người dẫn đầu hoặc chiến lược của bạn chỉ nhắm đến một quốc gia duy nhất như Nigeria chẳng hạn. Nhiều khả năng bạn sẽ mở rộng lần lượt sang từng quốc gia, ví dụ như ở Đông Phi hoặc Francophone Tây Phi. Tuy vậy, bạn cũng có thể mở rộng địa bàn hoạt động và tạo ra một tập đoàn ở Châu Phi.

Kinh doanh ở Châu Phi cần để ý đến 4 điểm gì??

Công ty Saham Finances từng xác định rõ họ phải mở rộng địa bàn kinh doanh. Trong hơn một thập kỷ, từ vị trí một công ty nhỏ ở địa phương, doanh nghiệp có trụ sở tại thành phố Morocco (Bắc Phi) này đã vươn lên trở thành công ty bảo hiểm hàng đầu Châu Phi, hoạt động trên 23 nước khắp châu lục. Từ năm 2005 đến 2015, số hợp đồng của công ty đã tăng lên gấp 10 lần, đạt doanh thu trên 1 tỷ USD. Nadia Fettah, Giám đốc điều hành (CEO) của công ty Saham Finances là một trong số ít phụ nữ giữ cương vị lãnh đạo một doanh nghiệp lớn của Châu Phi. Bà từng nói rằng, “Bước đi đầu tiên của chúng tôi là trở thành một người chơi lớn ở Morocco và chúng tôi đã đạt được mong ước này sau 3, 4 năm. Nhưng tham vọng của chúng tôi còn xa hơn thế và thị trường của công ty tôi vẫn còn hạn chế, vì thế, chúng tôi cần tìm kiếm và mở rộng sang nhiều quốc gia khác. Chúng tôi đã để ý tới Bắc Phi và Châu Âu nhưng khi tới vùng Hạ Châu Phi, chúng tôi nhận ra rằng, mình có thể tạo ra ảnh hưởng tại đó: các công ty bảo hiểm còn rất thưa thớt ở hầu các quốc gia trong khu vực này. Đây là cơ hội để chúng tôi phục vụ các khách hàng chưa từng sử dụng bảo hiểm.

Công ty Saham đã thực hiện một chiến lược đầy táo bạo khi quyết định mua cổ phần của nhiều công ty bảo hiểm đang hoạt động tại một số nước trải dài từ Angola đến Madagascar, sau đó xem lại toàn bộ việc quản lý và nhanh chóng thu về rất nhiều hợp đồng đăng ký bảo hiểm. Vào năm 2016, công ty Saham lại tiếp tục đưa chiến lược mở rộng Châu Phi của mình lên một tầm cao mới: công ty này đã hợp tác với Sanlam, một công ty bảo hiểm lâu năm ở Nam Phi và cũng xem Châu Phi là thị trường chính cho dự án phát triển doanh nghiệp của mình.

Kinh doanh ở Châu Phi cần để ý đến 4 điểm gì (1)

Bà Fettah kể lại chi tiết rằng: “Công ty Salam đang mở rộng ở phía bắc còn chúng tôi lại từng bước “xâm chiếm” phương nam, và hai công ty chúng tôi đã gặp nhau ở giữa châu Phi. Chúng tôi đã tiếp cận đến 34 quốc gia, một bước tiến lớn, vượt qua tất cả các công ty bảo hiểm khác ở châu Phi”. Sự hợp tác giữa hai bên lại chứng kiến một bước đột phá mới vào năm 2018 khi công ty Sanlam tuyên bố mua lại toàn bộ công ty Saham với giá 2 tỷ USD. Trong một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm, công ty Sanlam nói rằng, họ sẽ giữ bà Fettah ở vị trí CEO công ty Saham. (Ngay sau đó, diễn đàn các CEO hàng đầu châu Phi đã gọi bà Fattah là CEO của năm). Tập đoàn mẹ của công ty Saham tuyên bố họ sẽ trở thành quỹ đầu tư cho các doanh nghiệp Châu Phi. Mục tiêu của kế hoạch này là nhằm nhân rộng sự thành công của công ty Sanlam trong lĩnh vực bảo hiểm sang các ngành phát triển khác.

Các doanh nghiệp do người châu Phi làm chủ không chỉ là những doanh nghiệp duy nhất theo đuổi kế hoạch mở rộng thị trường. Theo một phân tích của McKinsey, 88 các tập đoàn đa quốc gia làm ăn ở châu Phi từ trước đó cũng đã xây dựng nhiều cơ sở của họ ở hơn 10 quốc gia khác nhau. Hơn 1/3 số công ty đó đang có mặt ở hơn 20 quốc gia và nhìn chung, các công ty dám thực hiện những bước mở rộng thị trường như vậy đều thu về số lợi nhuận cao nhất. Đối với các tập đoàn đa quốc gia, đề ra một chiến lược châu Phi thường mất cả thập kỷ và hầu hết những công ty thành công đã làm việc ở châu lục này trong khoảng 25 năm hoặc thậm chí lâu hơn thế.

Kinh doanh ở Châu Phi cần để ý đến 4 điểm gì?

Không có gì phải tranh cãi khi Coca-Cola là công ty đa quốc gia lớn nhất ở châu Phi. Dù bạn sống ở một ngôi làng nằm tại vùng nông thôn yên bình Mali hay một khu chợ trên thành phố nhộn nhịp Kampala (Uganda), bạn đều dễ dàng mua được một lon Coke để làm dịu đi cơn khát trong cơ thể mình. Hàng chục dòng sản phẩm của công ty này đã ra đời và được pha chế sao cho phù hợp với khẩu vị của thị trường địa phương, chẳng hạn như Stoney Tan, nước uống có vị gừng được phân phối ở Đông Phi. Đây là kết quả của một tầm nhìn sáng suốt ngay từ đầu thế kỷ: nhằm đảm bảo rằng, thức uống Coca-Cola sẽ đến với tất cả người tiêu dùng châu Phi. Dù công ty này đã có mặt ở lục địa đen một thời gian dài nhưng phải tới năm 2000, ban giám đốc công ty Coca-Cola mới quyết định, châu lục này là ưu tiên phát triển của họ. Lý do hiển nhiên là: dân số châu Phi tăng nhanh nhưng tỷ lệ người tiêu dùng các sản phẩm Coca-Cola chỉ đạt dưới 1% ở Bắc Mỹ và còn thấp hơn mức đó ở các thị trưởng đang nổi khác.

Người đàn ông Liberia, Alex Cummings được bổ nhiệm là chủ tịch Tập đoàn Coca-Cola ở Châu Phi vào năm 2001 sau nhiều năm lãnh đạo các nhà máy sản xuất ở Nigeria. Ông chia sẻ về kế hoạch mở rộng ở thị trường Châu Phi rằng, hào hứng với sự xuất hiện ở các thị trường đang nổi, công ty Coca-Cola đã để nhóm làm việc ở Châu Phi chấp nhận rủi ro và đánh cược rằng, các công ty khác chắc sẽ chùn bước. Ví dụ như, Coca-Cola đã khai trương một nhà máy đóng chai trị giá 26 triệu USD ở Angola vào năm 2000 mặc dù khi đó, quốc gia này vẫn đang chìm trong nội chiến. Ông Cummings nói rằng, “Mọi người nghĩ chúng tôi thật điên rồ nhưng hiện nay, chúng tôi đang bán khoảng 40 triệu két Coca-Cola mỗi năm ở thị trường này”.

Tương tự, công ty này cũng xây dựng một nhà máy đóng chai ở Zimbabwe vào năm 2004, khi nước này đang lâm vào tình trạng siêu lạm phát, suy thoái kinh tế và các quốc gia khác cũng dần rút chân khỏi thị trường Zimbabwe. Ông Cumming chia sẻ rằng, “Chúng tôi nghĩ, ở thời điểm nào đó, đất nước này sẽ ổn định trở lại và tới lúc đó, chúng tôi muốn mình đã vững chân ở đó rồi. Điều quan trọng là chúng ta phải chứng minh cho Somali thấy, thế giới chưa bao giờ rời bỏ họ”.

Cách làm của các công ty như Coca-Cola và Saham cùng với nhiều doanh nghiệp thành công khác đã mang đến cho chúng ta bốn công cụ vượt qua sự phức tạp về mặt địa lý ở Châu Phi và giúp ta vẽ ra bản đồ chiến lược đúng đắn nhằm tạo dựng một doanh nghiệp sinh lãi đáng ước.

  1. Xây dựng chiến lược mở rộng châu Phi một cách rõ ràng
  2. Đặt ưu tiên cho các thị trường quan trọng đối với doanh nghiệp của bạn
  3. Xác định cách thức tiếp cận các thị trường trên bản đồ Châu Phi của bạn
  4. Phát hiện và góp phần xây dựng hệ sinh thái ở thị trường bạn đang đặt chân tới

Đây là bài đầu tiên trong chuỗi bài dịch từ cuốn sách Africa’s Business Revolution: How to Succeed in the World’s Next Big Growth Market của tác giả Acha Leke.

Để hiểu hiểu rõ hơn về 4 công cụ được đề cập ở trên, mời bạn đọc các bài dịch chi tiết dưới đây:

Chiến lược mở rộng kinh doanh ở châu Phi: Nên mở chi nhánh ở bao nhiêu nước?

Lựa chọn thị trường mục tiêu ở Châu Phi: Hãy nhìn về tương lai phát triển của các thị trường đó

Xây dựng thương hiệu: 1 trong 3 cách hiệu quả để chiếm lĩnh thị trường mục tiêu tại Châu Phi

2 cách tiếp cận nào không thể bỏ qua khi xây dựng hệ sinh thái kinh doanh?

Bình luận