Thời sự quốc tế, Trung Quốc

Liệu Tổng thống Mỹ Trump có quản lý nổi sự trỗi dậy của Trung Quốc?

Liệu Tổng thống Mỹ Trump có quản lý nổi sự trỗi dậy của Trung Quốc?

Sau 7 thập kỷ bá quyền ở châu Á, Mỹ giờ đây phải chấp nhận một Trung Quốc hùng mạnh đang trỗi dậy, Dominic Ziegler nói. Liệu chính quyền Donald Trump có quản lý nổi điều này hay không?

Thời gian cựu Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln còn tại vị ở Nhà Trắng chính là lần cuối cùng Trung Quốc tự xem mình là cường quốc. Vào thời điểm đó, bất chấp những bằng chứng rõ ràng về các vụ cướp bóc do Phương Tây gây ra, hoàng đế Trung Quốc vẫn bám lấy niềm tin lâu đời rằng, Trung Hoa đã trị vị dân chúng theo ý trời, một trật tự thế giới chỉ dành riêng cho đất nước họ. Trung Quốc chưa bao giờ có đồng minh theo cách hiểu của phương Tây, và cho rằng, các quốc gia cống nạp cho mình là để đổi lấy các thương vụ làm ăn. Cả Trung Quốc và “những quốc gia bên ngoài” đã tạo thành “một gia đình, mà không có bất kỳ sự phân biệt nào”.

Giờ đây, sau hơn một thập kỷ chịu sự chiếm đóng của phương Tây, khủng hoảng cộng hoà, cướp đất, cuộc xâm lăng của Nhật Bản, nội chiến, cơn chấn động cải cách và gần đây nhất, tốc độ phát triển kinh tế thần kỳ, Trung Quốc đã lấy lại được vị thế của nước lớn. Họ đã làm được điều này trong một thế giới rất khác: thế giới do Mỹ dẫn dắt. Trong vòng ba phần tư thập kỷ, Mỹ đã giành được vị trí bá quyền ở Đông Á, nơi vốn là sân sau của Trung Quốc.

Nhưng giờ đây, Trung Quốc thực sự đang trở lại. Những toà tháp mới đã thế chỗ các con đường nhỏ hẹp ở nhiều thành phố xa trung nhất nhất. Mạng lưới các tàu chở đạn hiện đại đã làm rung chuyển một đất nước tầm cỡ châu lục. Sản lượng kinh tế hiện nay của Trung Quốc tăng gấp 20 lần so với cuối những năm 1970. Đây chính là thành quả thu được từ phong trào cải cách do các nhà lãnh đạo thực dụng dẫn dắt.

Số lượng người dân Trung Quốc sống trong tình cảnh nghèo cùng cực, theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới, đã giảm xuống còn 80 triệu, bằng 1/10 so với thập kỷ 80. Trung Quốc là quốc gia có giá trị thương mại lớn nhất thế giới và là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, chỉ đứng sau Mỹ. Hầu như không có quốc gia nào là không hợp tác với Trung Quốc. Những nước đó có thể là nơi cung cấp hàng hoá tiêu dùng, thị trường xuất khẩu, hoặc là nguồn cung cấp vốn và đầu tư cho Trung Quốc.

Xét trên tất cả các góc độ, Trung Quốc đang tham vọng và cũng xứng đáng có một vai trò lớn hơn ở Đông Á cũng như trong trật tự thế giới. Mỹ phải dành chỗ cho Trung Quốc. Nhưng nhiệm vụ này sẽ cần đến sự khéo léo, sự cân bằng vững chắc và tinh tế cho cả đôi bên. Dấu hiệu đầu tiên được chờ đợi đã lộ rõ tại một hội nghị thượng đỉnh giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump vào ngày 6 và 7/4 vừa qua tại Mar-a-Lago, khu nghỉ dưỡng sân golf cao cấp tại bang Floria của Tổng thống Mỹ Trump.

Mặc dù, đôi bên thảo luận rất ít về các nội dung thực chất nhưng ông Trump đã tuyên bố mối quan hệ giữa hai nước “đầy hứa hẹn” và ông Tập Cận Bình cũng phát biểu rằng, quan hệ Mỹ – Trung “có hàng ngàn lý do để đi đúng hướng”. Cả hai bên không đề cập đến cuộc tấn công tên lửa hành trình do Mỹ tiến hành nhằm vào một căn cứ của Syria cũng như việc sớm áp đặt các loại thuế quan.

Các nhà chiến lược Trung Quốc luôn tâm niệm rằng, hiện đại hoá nhanh chóng lực lượng vũ trang là nhiệm vụ cần thiết để bảo vệ các tuyến đường biển, giúp Trung Quốc duy trì sức mạnh kinh tế và an ninh của mình. Họ nghĩ một hải quân hùng mạnh có thể giữ chân các đối thủ tiềm tàng ở ngoài bờ biển Trung Quốc và ngăn cản các lực lượng này tiếp cận các đảo do Trung Quốc chiếm đóng. Họ cũng nghi ngờ sự hiện diện quân sự lớn của Mỹ ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương là nhằm kiểm tra sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Liệu Tổng thống Mỹ Trump có quản lý nổi sự trỗi dậy của Trung Quốc

Ngược lại, các nhà chiến lược Mỹ lại nói rằng, nước họ phải duy trì sự hiện diện ở khu vực bởi vì sức mạnh cứng của Trung Quốc có thể làm lung lay mạng lưới bạn bè của Mỹ ở Đông Á và Đông Nam Á. Nhiều năm qua, Trung Quốc đang thách thức Nhật Bản trong vấn đề quần đảo Senkaku do Nhật kiểm soát (người Trung Quốc gọi quần đảo này là Điếu Ngư) và tiến hành xây dựng trên diện rộng các căn cứ cùng đường băng tại các đá và rạn san hô trong tranh chấp ở Biển Đông.

Các nhà chiến lược Mỹ luôn hoài nghi rằng, Trung Quốc muốn chuyển cả vùng biển rộng lớn thành hồ ao của riêng Trung Quốc. Không những vậy, Trung Quốc đang tìm kiếm vai trò thống trị ở Đông Á và thay đổi trật tự hiện nay.

Tảng đá và một lập trường cứng rắn

Lâu nay, Mỹ luôn tìm cách ngăn chặn bất cứ quốc gia nào muốn vươn lên trở thành bá quyền ở châu Á. Trong khi đó, Trung Quốc lại muốn giữ chân các đối thủ tiềm tàng ở ngoài bờ biển nước này. Vì thế, hai nước phải tìm đến một biện pháp để có thể hài hoà được những mục tiêu lấn át lẫn nhau, giống như những gì Henry Kissinger giải thích trong cuốn sách kinh điển về nghệ thuật quản lý nhà nước, “Trật tự thế giới”. Hoà bình vẫn còn bỏ ngỏ.

Hoà bình không phải là thứ dễ dàng có được. Ở nhiều nơi tại khu vực Đông Á, lịch sử vẫn còn dang dở. Vốn là bên thua trận trong cuộc nội chiến Trung Quốc vào năm 1949, Đài Loan giờ đây đang lớn mạnh và tận hưởng nền dân chủ hoà bình. Tuy vậy, Đảng Cộng sản Trung Quốc lại nhận ra sứ mệnh thiêng liêng của họ là đưa Đài Loan trở về với Trung Quốc đại lục và có quyền sử dụng vũ lực để hoàn thành mục tiêu này. Sự xuất hiện của các tàu giám hộ do Mỹ cử đến đảo Đài Loan là nhằm đảm bảo Trung Quốc sẽ không tự ý thực hiện các hành động gây hấn.

Tuy nhiên, khi sức mạnh Trung Quốc ngày càng gia tăng và những lời cam kết của Mỹ lại dường như yếu dần thì các tính toán sai lầm lại có đất để phát triển. Ngay sau khi thắng cử, Tổng thống Mỹ Trump có vẻ như muốn xem xét lại sự chấp thuận của Mỹ về “chính sách một Trung Quốc”. Đây chính là lời khẳng định quyết liệt của Trung Quốc về việc Đài Loan là một phần lãnh thổ của Trung Quốc.

Để hiểu hơn về chính sách một Trung Quốc, mời bạn đọc bài viết: Bạn hiểu chính sách một Trung Quốc có nghĩa là gì?

Một điểm nóng tiềm tàng, đáng chú ý hơn tại khu vực này là bán đảo Triều Tiên, nước này đã bị chia cắt từ sau khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ hai. Dưới sự lãnh đạo của gia tộc họ Kim, Triều Tiên đang phải đối phó với một nền kinh tế đổ vỡ, một quân đội được huấn luyện yếu kém. Song nước này vẫn đổ tiền của vào chương trình hạt nhân nhằm đe doạ Hàn Quốc, cân não Nhật Bản và răn đe Mỹ. Triều Tiên không hài lòng với các nhà lãnh đạo Trung Quốc nhưng họ cảm thấy cần phải đoàn kết với người cựu đồng minh này để chống lại Mỹ trong cuộc chiến đẫm máu với Hàn Quốc (vào năm 1950).

Trung Quốc thà chịu đựng một nước Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân dưới thời Kim Jong Un còn hơn là một quốc gia bại trận, chỉ biết đưa hàng triệu người dân tị nạn tuyệt vọng đến biên giới Trung Quốc. Trên hết, Trung Quốc thực sự bất an trước ý tưởng về một Hàn Quốc dân chủ, thống nhất nhưng luôn có sự hiện diện của quân đội Mỹ.

Mặc dù, tại Mar-a-Lago, ông Trump đã hỏi ý kiến Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về mối đe doạ Triều Tiên nhưng các cuộc tấn công tên lửa của Mỹ ở Syria lại cho thấy, Mỹ có thể sẽ hành động đơn phương chống lại Triều Tiên. Xử lý tính hiếu chiến của Kim Jong Un và cái kết sụp đổ của đế chế này sẽ là phép thử lớn cho sự hoà hợp quyền lực giữa các nước lớn.

Liệu Tổng thống Mỹ Trump có quản lý nổi sự trỗi dậy của Trung Quốc

Tuy nhiên, xung đột giữa Trung Quốc và Mỹ là không thể tránh khỏi. Đôi bên cùng không muốn điều này xảy ra và vì vậy, họ sẵn sàng tự điều chỉnh sao cho phù hợp với lợi ích của các bên. Điều này chứng tỏ, trong suốt 4 thập kỷ cải cách thị trường của Trung Quốc, thói quen hợp tác giữa hai nước lớn đang dần dần được hình thành. Thực tế này sẽ không thể xảy ra nếu môi trường bên ngoài Trung Quốc thiếu sự đảm bảo an ninh của Mỹ. Quan hệ Mỹ – Trung là mối quan hệ kinh tế song phương quan trọng bậc nhất hiện nay, với kim ngạch thương mại hàng năm lên tới 600 tỷ USD và giá trị đầu tư ở mỗi nền kinh tế lên tới 350 tỷ USD.

Trung Quốc không nhiệt huyết truyền giáo, không tham vọng xuất khẩu cách mạng và cũng chẳng có chút quan ngại về trật tự thế giới hiện nay. Họ chủ yếu bất bình vì tiếng nói của nước họ không có trọng lượng trong trật tự hiện tại. Vì thế, nhiệm vụ chính của nhà lãnh đạo tối cao Tập Cận Bình (người lên nắm quyền từ năm 2012) là đảm bảo một vai trò lớn hơn cho Trung Quốc trên trường quốc tế.

(Phần còn lại của bài viết sẽ được cập nhật trong thời gian tới)

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.